ja_mageia

Οι μαθητές μιλούν για τα μουσεία 

Πώς αισθάνονται, τι σκέπτονται για την εκπαιδευτική αυτή διαδικασία

Με αφορμή τον εορτασμό τής Παγκόσμιας Ημέρας Μουσείων (18 Μαΐου), η Υπηρεσία Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Πολιτιστικών Δραστηριοτήτων τής Φ.Ε. σε συνεργασία με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας τής Φ.Ε. πραγματοποίησαν έρευνα για το πώς αισθάνονται και τι σκέπτονται οι μαθητές των Αρσακείων – Τοσιτσείων Σχολείων όταν επισκέπτονται μουσεία. Συνέταξαν ερωτηματολόγιο, διατυπωμένο διαφορετικά για την Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στο οποίο απάντησαν 185 μαθητές Δημοτικού και 134 μαθητές Γυμνασίου.

Τα παιδιά κλήθηκαν να γράψουν τις απόψεις τους στα εξής ερωτήματα:

1. Τι σημαίνει για εσένα μια βόλτα σε ένα μουσείο;
2. Τι νομίζεις ότι σημαίνει η λέξη «μουσείο»; - Γράψτε έναν σύντομο ορισμό για τη λέξη μουσείο - Να αποτυπώσετε σε μία φράση τη λέξη μουσείο.
3. Έχετε ποτέ επισκεφθεί ένα μουσείο που να σας άρεσε; Θυμάστε πώς το έλεγαν; Γιατί σας άρεσε;
4. Τι θα θέλατε να κάνετε όταν επισκέπτεστε ένα μουσείο;
5. Πώς νομίζετε ότι η επίσκεψη σε ένα μουσείο θα γινόταν πιο ευχάριστη για εσάς;

Τα στοιχεία που προέκυψαν από τα ερωτηματολόγια ταξινομήθηκαν σε κατηγορίες και αξιοποιήθηκαν στατιστικά. Οι πίνακες που συγκροτήθηκαν για την παρουσίαση των συμπερασμάτων εκτέθηκαν στον χώρο τού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και στο μεγάλο χολ των Αρσακείων Σχολείων Ψυχικού κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο τού Μαΐου. Κυρίως, όμως, αποτέλεσαν έναν πολύτιμο οδηγό για τη βελτιστοποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων που οργανώνουν για τους μαθητές των Σχολείων η υπεύθυνη τού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και οι αρχαιολόγοι τής Υπηρεσίας Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Πολιτιστικών Δραστηριοτήτων των Σχολείων, που έχουν την ευθύνη των επισκέψεων σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία. 

Διάγραμμα 1: Συγκριτικός πίνακας απαντήσεων μαθητών Δημοτικού και Γυμνασίου
στην ερώτηση «Τι σημαίνει για εσάς μία επίσκεψη στο μουσείο;»

Στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζονται τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία από τη μελέτη των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια και επιχειρείται η
ερμηνεία και η αποτίμησή τους.

Αρχικά, τόσο οι μαθητές τού Δημοτικού όσο και τού Γυμνασίου συμφωνούν πως η επίσκεψη σε ένα μουσείο αποτελεί ευκαιρία για μάθηση και αρκετοί προσθέτουν ότι, εκτός από ενδιαφέρουσα, είναι ευχάριστη και ψυχαγωγική. Επίσης, εξετάζοντας συνολικά τις απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα, διαπιστώνεται ότι ο αριθμός των μαθητών που δηλώνουν πως η επίσκεψη σε ένα μουσείο είναι βαρετή, χάσιμο χρόνου και δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να την κάνει καλύτερη είναι σχετικά μικρός.[1] 

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι αρκετοί μαθητές, και των δύο εκπαιδευτικών βαθμίδων, θεωρούν ότι η επίσκεψη σε ένα μουσείο είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν, αποκλείοντας έτσι, συνειρμικά, τα μουσεία σύγχρονης τέχνης ή επιστήμης. Επιπλέον, σαράντα τέσσερα (44) παιδιά Δημοτικού συνδέουν τα μουσειακά εκθέματα αποκλειστικά με τα αρχαία και τη γνώση για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Κάτι που, ίσως, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει δεδομένου τού πλούτου των αρχαιοτήτων που υπάρχουν στη χώρα μας. Άλλωστε, η διαπίστωση ότι αυτή η σύγχυση παρατηρείται σε μικρότερο βαθμό στους μαθητές Γυμνασίου σημαίνει ότι η συνειδητοποίηση τής θεματικής ποικιλίας των μουσείων αποτελεί και θέμα ωριμότητας. Αυτό επιβεβαιώνεται από τη δήλωση δεκαπέντε (15) μαθητών Γυμνασίου, έναντι τριών (3) τού Δημοτικού, που διευκρινίζουν ότι το ενδιαφέρον τους για τα μουσεία εξαρτάται από το θέμα των εκθεμάτων.

Ωστόσο, σχετικά με τις απαντήσεις των παιδιών στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα, αξίζει να επισημανθεί ότι εβδομήντα (70) μαθητές Δημοτικού ορίζουν με απόλυτη σαφήνεια τη λέξη μουσείο, εξηγώντας ότι φιλοξενεί πολύτιμα αντικείμενα από το παρελθόν αλλά και από τη σύγχρονη εποχή. Μερικές από τις πιο εύστοχες διατυπώσεις μαθητών δημοτικού: «Μια βόλτα στο μουσείο για μένα σημαίνει μια βόλτα σε ένα μέρος που πρέπει να δείχνουμε σεβασμό», «Μουσείο είναι ένα κτήριο με πάρα πολλές αναμνήσεις» και πέντε μαθητών Γυμνασίου: «Μουσείο είναι ο χώρος όπου, ανάλογα με τα εκθέματα που διαθέτει, παρουσιάζονται τα επιτεύγματα τού αρχαίου πολιτισμού, των φυσικών επιστημών και τής τεχνολογίας».

Στο ερώτημα «Ποιο μουσείο σας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση και γιατί;» πρώτο στις προτιμήσεις των παιδιών έρχεται το Νέο Μουσείο Ακρόπολης. Καθοριστικός παράγοντας σε αυτή την επιλογή είναι ότι το μουσείο αυτό είναι «νέο». Ωστόσο, εάν δεν τους είχε εντυπωσιάσει δεν θα το επέλεγαν, και ας είναι «τής μόδας». Οι μαθητές σχολιάζουν θετικά τη μοντέρνα αρχιτεκτονική τού κτηρίου, τη συνολική παρουσίαση των αρχαίων από τα μνημεία τής Ακρόπολης, τον τρόπο που είναι τοποθετημένα τα εκθέματα και τον φυσικό φωτισμό, που επιτυγχάνεται από την επένδυση τού κτηρίου με γυαλί. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα σχόλια αυτά επιβραβεύουν τις επιλογές των αρχιτεκτόνων, όσον αφορά στη μοντέρνα αρχιτεκτονική τού κτηρίου και στην επιλογή γυαλιού και τσιμέντου για την άρτια προβολή αυτών των πολύτιμων έργων που αποτυπώνουν το κλασικό ιδεώδες.

Μαθητές και των δύο εκπαιδευτικών βαθμίδων επιλέγουν, επίσης, μουσεία Φυσικής Ιστορίας και Τεχνολογίας, αλλά εντυπωσιάζονται και από εκθεσιακούς χώρους που επιχειρούν να αναπαραστήσουν πώς ζούσαν οι άνθρωποι σε παλαιότερες εποχές, όπως τα δύο αρχοντικά από την Κοζάνη στη συλλογή λαϊκής τέχνης τού Μουσείου Μπενάκη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σχόλιο μίας μαθήτριας τής Δ΄ τάξης Δημοτικού για το Μουσείο των Μακεδονικών Τάφων στη Βεργίνα: «Η διαμόρφωση τού χώρου μού προκάλεσε δέος και με έκανε να νιώσω πως έπρεπε να σεβαστώ τη σιωπή του για να μπορέσω να ‘ακούσω’ την ιστορία του».

Όσον αφορά στο θέμα τής ξενάγησης εξήντα δύο (62) παιδιά Δημοτικού δηλώνουν ότι θέλουν να συνοδεύονται από κάποιον για να τους εξηγεί τι είναι αυτό που βλέπουν. Ωστόσο, ορισμένα παιδιά, που προτιμούν να περιηγηθούν μέσα στο μουσείο χωρίς ξεναγό, εξηγούν την επιλογή αυτή με εξαιρετικά ενδιαφέροντα τρόπο: «Θέλω να βλέπω και να αισθάνομαι τα εκθέματα με το χρώμα της φαντασίας μου», «Να περιπλανηθώ στο μουσείο και να χαθώ στον χώρο των εκθεμάτων».

Αντίθετα, οι μαθητές Γυμνασίου, κατά πλειοψηφία (55) επιθυμούν να περιηγηθούν ελεύθερα μέσα στο μουσείο και να έχουν αρκετό χρόνο για να δουν όλα τα εκθέματα. Ακόμα και αυτοί που επιλέγουν να παρακολουθήσουν ξεναγό (39) διευκρινίζουν ότι θα ήθελαν η ξενάγηση να γίνεται με κατανοητό τρόπο και αργό ρυθμό, ώστε να έχουν περισσότερο χρόνο να παρατηρήσουν καλύτερα τα αντικείμενα, και να μπορούν να συζητούν τις απορίες τους μαζί του. Η αρνητική στάση μαθητών Γυμνασίου, τόσο ως προς την παρακολούθηση ξενάγησης όσο και ως προς τις επισκέψεις στα μουσεία γενικότερα πιθανόν να οφείλεται στις αντιδραστικές τάσεις που χαρακτηρίζουν την εφηβική ηλικία. Έχει παρατηρηθεί ότι μαθητές Λυκείου, εφόσον επισκέπτονται ένα μουσείο που τους ενδιαφέρει, αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη προθυμία και ωριμότητα την ξενάγηση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προτάσεις των μαθητών σχετικά με αυτά που θα ήθελαν να μπορούσαν να κάνουν μέσα σ’ ένα μουσείο για να περάσουν ευχάριστα. Αρκετοί μαθητές, και των δύο εκπαιδευτικών βαθμίδων, εκφράζουν την επιθυμία:

• να μπορούσαν να αγγίζουν τα εκθέματα,
• να έχουν τη δυνατότητα να συζητούν με τους φίλους ή την οικογένειά τους γι’ αυτά που βλέπουν
• να φωτογραφίζουν τα εκθέματα για να τα θυμούνται
• να σέβονται όλοι οι επισκέπτες τον χώρο, ώστε να επικρατεί ησυχία
• να υπάρχει απαλή μουσική υπόκρουση στις αίθουσες.

Οι περισσότεροι μαθητές, Γυμνασίου και Δημοτικού, συμφωνούν ότι η επίσκεψη σε ένα μουσείο πρέπει να συνδυάζεται με διαδραστικά παιχνίδια και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, στις οποίες να συμμετέχουν ενεργά. Ακόμα και οι δώδεκα μαθητές (12) τού Δημοτικού που γράφουν ότι θα ήθελαν να μπορούσαν να δουν τα εκθέματα από νεροτσουλήθρες ή μέσα από ένα υποβρύχιο, ή ακόμα και κρεμασμένοι από σχοινιά, πιθανόν να εκφράζουν, με πιο «παιδικό τρόπο», την επιθυμία τους να συνδυάσουν την επίσκεψη στο μουσείο με χώρους στους οποίους διασκεδάζουν «με την ψυχή τους».

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μαθητές Δημοτικού δηλώνουν πως κουράζονται από την ορθοστασία, ενώ ελάχιστοι μαθητές Γυμνασίου σχολιάζουν κάτι ανάλογο. Τα μικρά παιδιά προτείνουν να παρακολουθούν την ξενάγηση καθισμένα, ενώ ορισμένα, με περισσότερη φαντασία, θα ήθελαν να περιηγούνται στο μουσείο επάνω σε αυτοκινητάκια, τρενάκια, ή σε καθίσματα με ρόδες. Πιθανόν αυτό να δικαιολογείται από το γεγονός ότι οι μικρότερες ηλικίες παιδιών κουράζονται από το μέγεθος ορισμένων μουσείων που, αναλογικά με το ύψος τους, θα πρέπει να τους φαίνονται τεράστια!

Αναμφισβήτητα στις ομαδικές επισκέψεις που οργανώνονται από το Σχολείο τα παιδιά καταπιέζονται σε πολλά θέματα:

• Ο χρόνος τής επίσκεψης είναι περιορισμένος, συνήθως εξαιτίας τού αριθμού των άλλων επισκεπτών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην προσφέρεται πάντοτε στους μαθητές η δυνατότητα να παρατηρήσουν με ηρεμία τα εκθέματα και να τα φωτογραφίσουν, εφόσον αυτό επιτρέπεται.
• Η συζήτηση με φίλους τους αποκλείεται για πρακτικούς λόγους, καθώς μπορεί να προκαλέσει αναστάτωση στην ομάδα και δεν είναι δυνατόν να ελεγχθούν αυτοί που συνομιλούν για άλλα θέματα.
• Η συμμετοχή σε διαδραστικά παιχνίδια και εκπαιδευτικές δραστηριότητες ψυχαγωγικού χαρακτήρα δεν είναι πάντοτε εφικτή. Συνήθως επιτυγχάνεται σε μουσεία με συγκριτικά μικρό αριθμό εκθεμάτων ταξινομημένων σε θεματικές συλλογές (όπως το Μουσείο Μπενάκη) ή σε επιμέρους θεματικές εκθέσεις μεγαλύτερων μουσείων (όπως οι Συλλογές τού Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου και η Αιγυπτιακή Συλλογή τού Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου).

Ωστόσο, είναι σημαντικό να λάβουμε σοβαρότατα υπ’ όψιν μας τις γνώμες των παιδιών και να προσπαθήσουμε να ανταποκριθούμε στα αιτήματά τους, ώστε να κερδίσουμε περισσότερους μελλοντικούς πολίτες που θα σέβονται και θα εκτιμούν τους μουσειακούς χώρους και θα παιδεύονται από την ανθρώπινη εμπειρία, που παρουσιάζεται σε αυτά συμπυκνωμένη και απτή. Ακόμα μεγαλύτερο κίνητρο προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί το γεγονός ότι η ειλικρίνεια των απαντήσεων των μαθητών σε αυτά τα ερωτηματολόγια επιβεβαιώνεται από τη συμπεριφορά τους μέσα στα μουσεία.

Μαριλένα Καραμπατέα, αρχαιολόγος,
Υπηρεσία Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Πολιτιστικών Δραστηριοτήτων
Φανή Τριπολιτσιώτου, γεωλόγος,
Υπεύθυνη τού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας τής Φ.Ε.